WEETJES OVER MENSTRUATIE

Menstruatie is bloed dat een paar dagen per maand uit het lichaam van iemand met een baarmoeder komt. Meestal zijn dat meisjes en vrouwen, maar ook sommige jongens en non-binaire mensen (mensen die zich geen jongen of meisje voelen) menstrueren. Veel mensen zeggen “ik ben ongesteld” als ze hun menstruatie hebben. Maar als je goed naar het woord kijkt, klinkt het alsof er iets mis is met je, alsof het “niet goed gesteld” met je is. Het klinkt zelfs een beetje alsof je vies of onrein bent. Dat is natuurlijk niet zo. Menstruatie is niet erg, niet vies en ook geen ziekte. Je lichaam doet gewoon wat het hoort te doen. En niemand zou je daar een slecht gevoel over moeten geven.

Hoe werkt het?

In je buik zitten twee eierstokken. Ongeveer één keer per maand laat een van die eierstokken een heel klein eitje los. Dat eitje reist door een buisje (de eileider) naar de baarmoeder. De baarmoeder is een hol plekje in je buik waar een baby kan groeien.

De baarmoeder bereidt zich elke maand voor op een mogelijke baby. Ze maakt de binnenkant zacht en kussenachtig, als een gezellig nestje waarin het eitje lekker kan liggen. Als het eitje samensmelt met een zaadcel, kan daaruit een baby groeien.

Meestal gebeurt dat niet. Dan is het nestje niet nodig en ruimt je lichaam het op. Het zachte laagje, een beetje bloed en het eitje komen samen naar buiten via de vagina. Dat noemen we menstruatie.

Handig om te weten

• Mensen krijgen hun eerste menstruatie meestal rond hun twaalfde. Het kan ook eerder of later, en dat is allemaal normaal.

• Een cyclus is de tijd van het begin van de ene menstruatie tot het begin van de volgende. Gemiddeld duurt dat 28 dagen, maar het kan ook korter of langer zijn, tussen de 22 en 35 dagen. Door de hormonen kunnen je emoties tijdens je cyclus erg schommelen.

• De menstruatie zelf duurt drie tot acht dagen.

• Het lijkt veel, maar je verliest in totaal slechts zo’n vier tot vijf eetlepels bloed.

• Rond hun vijftigste hebben mensen hun laatste menstruatie.

• Je kunt het bloed opvangen met verschillende menstruatieproducten. Maandverband en tampons gooi je na één keer gebruik weg, maar je hebt ook herbruikbare alternatieven, zoals de menstruatiecup en menstruatieondergoed.

Heel lang geleden bestonden er geen maandverband of tampons. Veel mensen die menstrueerden lieten het bloed gewoon lopen. Anderen gebruikten mos, gedroogd gras of stukjes wol. We spreken hier over de prehistorie en de oudheid.

Later kwamen er linnen doekjes die je opvouwde en vastmaakte met spelden of linten. Ze schuurden, lekten en moesten steeds gewassen worden. Daarom droegen sommigen extra lagen kleding, zodat niemand vlekken kon zien.

Toen kwam de menstruatiegordel of de maandverbandgordel: een riem met een stoffen verbandje eraan. Dat bleef tenminste zitten!

In de jaren dertig en veertig kwamen de eerste wegwerpverbandjes en tampons in de winkel. Dat was makkelijker en hygiënischer. Toch bleven sommigen liever wasbare spullen gebruiken, omdat die goedkoper en lekker zacht waren. Tegenwoordig hebben we als alternatief menstruatieondergoed en de menstruatiecup, die ook nog eens beter voor het milieu zijn.

Mythes uit het verleden

Al eeuwenlang schreven mensen over menstruatie, van de oude Grieken tot nu toe. Maar er werd bijna altijd een beetje geheimzinnig over gedaan. Veel mensen vonden het ongemakkelijk om erover te praten. Ook wisten mensen er vroeger nog heel weinig over. Daardoor verzonnen ze rare verhalen. Zo dachten sommigen dat brooddeeg niet meer zou rijzen, vlees sneller zou bederven en melk zou gaan klonteren als iemand menstrueerde. Allemaal onzin, natuurlijk! Sommige mensen dachten ook dat je tijdens je menstruatie zwakker was. Tegenwoordig weten we dat dit helemaal niet waar is, maar toch denken sommige mensen er nog steeds zo over.

Menstruatieverlof in Japan

In Japan mogen mensen die menstrueren al sinds 1947 vrij nemen als ze last hebben van hun menstruatie. Toch doet bijna niemand dat. Veel mensen weten niet dat het mag. Anderen willen laten zien dat ze net zo hard kunnen werken als hun collega’s, en gaan daarom gewoon door, ook als ze pijn hebben.

Daarnaast wordt er in Japan nog steeds nauwelijks over menstruatie gepraat. Vroeger moesten mensen zich tijdens hun menstruatie zelfs verstoppen in een hutje buiten het dorp. Dat gebeurt gelukkig niet meer, maar in sommige andere delen van Azië nog wel.

Menstruatie bij Afrikaanse volken

In Afrika leven veel verschillende volken (groepen mensen met hun eigen taal en tradities). Onderzoekers hebben bekeken hoe drie volken in West-Afrika over menstruatie denken. Dat is niet overal hetzelfde.

Bij de Akan in Ghana wordt het woord “menstruatie” bijna nooit hardop gezegd. Het is iets wat je liever niet noemt, dus worden er andere woorden voor gebruikt. Sommige van die woorden laten mensen die menstrueren zich rot voelen, andere laten juist zien hoe belangrijk zij zijn.

Voor de Beng in Ivoorkust zijn er maar drie regels voor mensen die aan het menstrueren zijn: ze mogen niet het bos in (behalve om naar de wc te gaan), ze mogen geen overleden mensen aanraken en hun partner mag niet eten wat zij hebben gekookt. Verder mogen ze alles doen.

Bij de Temne in Sierra Leone hoort menstruatie bij de maan. Belangrijke feesten waarop jongeren volwassen worden, vinden plaats bij bepaalde standen van de maan.

Rituelen bij inheemse volken in Noord-Amerika

Net als in Afrika kennen inheemse bewoners in Noord-Amerika diverse rituelen. De volgende rituelen gaan specifiek over de eerste menstruatie bij verschillende volken.

Bij de Navajo moet de jongere in kwestie kracht tonen door blootsvoets een wedstrijd te rennen. Ook wordt diegene op een speciale manier gekleed en het hele volk wordt getrakteerd op een maïstaart.

Bij de Nootka wordt eveneens de kracht gemeten. De jongere wordt meegenomen naar open zee en daar alleen gelaten. Op eigen kracht moet diegene terugkeren naar de kust. Daar staat iedereen vol spanning en enthousiasme te wachten.

De Mescalero Apache vieren eenmaal per jaar acht dagen lang feest om iedereen te eren die in dat jaar voor het eerst menstrueert. In de eerste vier dagen zijn er openbare feesten waarbij de jongeren de geschiedenis van hun volk bezingen. De andere vier dagen worden in besloten kring gevierd.

Menstruatieactivisme is een beweging die het leven van mensen die menstrueren makkelijker wil maken. Activisten willen dat iedereen die menstrueert de hulp krijgt die nodig is, en dat niemand zich hoeft te schamen.

Menstruatie is namelijk meer dan alleen bloed. Hoe je het ervaart, hangt af van hoe er thuis en op school over wordt gepraat, van de regels in een land en van de vraag of je aan menstruatieproducten kunt komen.

Activisten pakken dat op verschillende manieren aan. Sommigen werken samen met de overheid en bedrijven. Anderen gebruiken kunst, optredens en humor. Activisten spreken ook van “menstruerende mensen”, omdat ook sommige mensen die zich geen meisje of vrouw voelen menstrueren.

Voorbeelden van menstruatieactivisme

Menstruatiearmoede
In Nederland hebben we MUP’s. Een MUP is een menstruatieproducten-uitgiftepunt. Dat is een plek waar je gratis maandverband en tampons kunt krijgen. Verschillende organisaties zorgen daarvoor.

Maandverband en tampons kosten geld, en niet iedereen heeft dat. Sommige gezinnen kunnen ze niet betalen. Dat heet menstruatiearmoede. Hierdoor kunnen sommige jongeren bijvoorbeeld niet naar school als ze menstrueren en missen ze een les of een toets. Met een MUP kan iedereen die dit nodig heeft toch aan producten komen. Er zijn op dit moment 3.131 MUP’s in Nederland.

Hoe we met elkaar omgaan
Sommige activisten kijken vooral naar hoe we met menstruatie omgaan. Kun je er gewoon over praten, zonder je te schamen? Met wie dan? En houden mensen rekening met elkaar als iemand menstrueert?

In 1978 bedacht de schrijfster Gloria Steinem een verhaal over een wereld waarin jongens zouden menstrueren. Volgens haar zouden ze dan opscheppen over hoeveel bloed ze kwijt waren, en een feestje geven bij hun eerste menstruatie. Zo liet ze zien dat je je helemaal niet hoeft te schamen.

Gezondheid en voorlichting
Organisaties zoals WOMEN Inc. roepen vaders op om open met hun kinderen over menstruatie te praten. Dit doen ze door workshops en advies te geven aan onder andere bedrijven en organisaties. Ook doen ze onderzoek naar het lichaam van vrouwen en naar sociale kwesties, en voeren ze campagnes voor gelijkheid, onder andere op het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid. Daarnaast zijn ze actief in de politiek. Ze informeren politici en overheidsinstanties en zetten hen aan tot concrete stappen voor gendergelijkheid.

Meer lezen over wat WOMEN Inc. te vertellen heeft over menstruatieklachten? Kijk dan hier: Weet jij wanneer veel te veel is? | Doorbreek de Cyclus